top of page

LÀM SAO BỚT HỘI CHỨNG LO ÂU Ở NGƯỜI TRẺ?

Sức khỏe tinh thần của người trẻ, cụ thể là GenZ, đang là một thách thức thực tế mang tính phổ biến. Một thống kê của giáo sư Susan Nolen – Hoeksema ở đại học Michigan (Hoa Kỳ) cho thấy 73% các bạn trong độ tuổi 25-35 gặp vấn đề về hội chứng lo âu, so với con số khoảng 52% ở lứa tuổi 45-55 cho cùng một vấn đề khảo sát. Mình chia sẻ góc nhìn của mình cùng các bạn trẻ, nhất là trong ngành Quản trị chuỗi cung ứng – Logistics (viết tắt SCML) hy vọng có thể gợi ra được điều gì đó về sự điều chỉnh hành vi.


Sinh ra trong giai đoạn 1997 đổ đi, 10 tuổi đã biết xài iPhone, 15 tuổi thì 4G bắt đầu phổ biến, 20 tuổi thì có ngành SCML (mã ngành 7510605), phần lớn được Cha Mẹ yêu thương và bảo bọc, đưa đón đi học, định hướng từ trường Đại học cho tới công việc, hiếm khi tự (hoặc được cho phép) đi du lịch trong nước/nước ngoài một mình, ít khi tự quyết định mà lại hay tham khảo ý kiến của rất nhiều người, thường đọc reviews trước khi ra quyết định ăn/chơi/làm. Đó là một vài đặc điểm tiêu biểu thường thấy ở nhiều bạn GenZ mà mình trực tiếp có duyên gặp gỡ.


Hội chứng lo âu - một vấn đề không nhỏ

Cách đây không lâu, chắc chúng ta còn nhớ một hiện tượng “gây sốt” trên mạng xã hội: “Hội Flex đến hơi thở cuối cùng” là một nhóm trên Facebook có sự tăng trưởng thành viên đột biến lên hơn một triệu thành viên trong một thời gian rất ngắn (tính đến 28/09/2023 là trên 1,6 triệu thành viên). Nội dung chia sẻ rất vui, toàn nói về thành tích là Chủ tịch – CEO – Học sinh giỏi quốc tế (quốc gia cũng chưa được lên) – người Việt Nam làm ở nước ngoài – những người Việt Nam đi du lịch vòng quanh thế giới – người giàu. Vui thì có vui, nhưng nên lo lắng hơn là cổ súy!

Bạn biết không, GenZ mà tiếp nhận những thông tin đấy có thể tạo ra áp lực cạnh tranh đồng trang lứa (peer pressure), khiến Bạn hoang mang và thấy mình thật nhỏ bé và chả biết cố gắng tới khi nào mới đủ, nên thôi, kệ mịa nó cho xong, sống kín tiến (low key) cũng được vậy.

Nhưng kể cả khi chọn “low key”, khi Bạn về nhà hay gọi điện cho Cha Mẹ/Người thân, Bạn đối diện với những đoạn hội thoại cùng Cha Mẹ, Bạn lại sẽ thấy một áp lực khác: thế hệ trước đã hy sinh nhiều, dồn sự chăm sóc cho mình nhiều, không lẽ mình chẳng làm nên trò trống gì? Cha Mẹ nào chấp nhận con mình học xong Đại học lại đi chạy Grab?

Rồi khi Bạn đi làm, GenZ cũng hiếm khi vui vẻ tận hưởng khoảng khắc nơi đi làm: Sếp GenX, GenY thì hay áp lực, công ty trong nước/start up thì thiếu chuyên nghiệp so với mấy tập đoàn lớn, làm tập đoàn lớn lại chê lương thấp và thăng tiến chậm, muốn học thêm thạc sỹ/MBA để có cơ hội tốt hơn thì đắn đo chương trình này hay chương trình nọ, liều mình đi khởi nghiệp thì “tiền mất tật mang” nhiều hơn là đem vinh quang về nhanh chóng.

Sống trong sự kỳ vọng của thế hệ Cha Mẹ, áp lực từ Bạn bè đồng trang lứa, chậm chạp so với GenX/Y nên GenZ bị “mắc kẹt”: sợ sai, trì hoãn ra quyết định, thụ động, không có lý tưởng sống rõ ràng, ngại nói về niềm tin, lo lắng về mọi thứ..

Nếu nói về nguyên nhân, cho phép mình nói về nguyên nhân có tỷ trọng lớn nhất mà có khi nói ra thì họ khó chấp nhận: CHA MẸ BẠN.

Cái sai của thế hệ 7X

Chúng ta có một niềm tin chung, kiểu “Nước mắt chảy xuôi” nên Cha Mẹ nào cũng đồng thuận chuyện dành hết ưu tiên cho thế hệ con mình, như một truyền thống. Ít ai để ý rằng tình thương không gắn với trí tuệ hóa ra lại là liều thuốc độc cho chính các con. Bộ phim truyền hình “Cuộc chiến thượng lưu” của Hàn Quốc đã “làm mưa, làm gió” trong thời gian qua là ví dụ minh họa rõ nét cho câu chuyện này, khi các bậc Cha Mẹ thương con đã đẩy họ đến những quyết định kinh khủng nhất bao gồm cả hy sinh bản thân.

Phải quay lại lịch sử một tí để hiểu vì sao thế hệ 7X lại có kiểu cư xử như vậy. Họ sinh ra ở thời điểm rất khắc nghiệt của đất nước, phải trải qua nhiều vất vả gian truân, tiêu biểu như ăn bo bo, đạp xe hàng chục cây số, đi cuốc đất trồng khoai,.. để có được cuộc sống khá giả ngày hôm nay. Đa phần thế hệ 7X đều ở ngưỡng trung lưu, ít nhất có một căn nhà, có lương hưu, nhà đất khi hóa giá hồi đầu những năm 9x thì rất rẻ và sau khi “đất chật người đông”, giá trị căn nhà/miếng đất hồi đó đều nhảy vọt vài chục tới vài trăm lần, cho phép họ có một khoảng tài sản để dành.

Họ lại có xuất phát điểm về học hành ít thuận lợi, có người học tiếng Nga, tiếng Pháp (tiếng Anh chưa phải quá phổ biến) khi đi học đại học thì cũng phải lọt vào top tinh hoa mới được vô các trường Đại học, khi ra trường thì vừa đúng điểm rơi kinh tế mở cửa giai đoạn 1995, được các Tập đoàn nước ngoài hay doanh nghiệp trong nước tiếp nhận – đào tạo – có cơ hội thăng tiến khá nhanh và vươn lên vị trí quản lý – chủ doanh nghiệp, dù rằng với nhiều người, năng lực học hành – ngoại ngữ không phải là thế mạnh.

Hẳn các Bạn còn nhớ câu chuyện của Bầu Đức, đại ý là: Tôi tuy không có bằng đại học nhưng có rất nhiều người có bằng đại học đang làm việc cho tôi! Môi trường học của họ chính là trường đời, là thực chiến, là “thử và sai” (tiếng Anh là Trial-and-Error), là liều mình, là dấn thân. Thất bại với họ chỉ là chất liệu nền móng cho thành công!

Với những đặc điểm nói trên, có thể nói, thế hệ 7X là những người thông thái, có tiền, có quyền nên hiển nhiên luôn là người định hướng và ra quyết định đến cuộc đời của con cái, những bạn GenZ ngày nay, bên cạnh điều tích cực là thể hiện mạnh mẽ tình yêu thương, nó cũng đi kèm với những tác động tiêu cực với GenZ:

  • Luôn lo lắng cho con: Mai Con đi thi thì Mẹ dậy sớm nấu Óc heo cho bổ não, Cha lo đổ xăng nhớt để xe cộ đưa con đi thi trơn tru, Con vào thi thì Cha ngồi ngoài uống café, sốt ruột nhìn đồng hồ để rước con; chở Con về nhà thì Mẹ chờ sẵn với ly chè sen long nhãn mát lành cho nó đỡ căng thẳng. Con mà đi chơi với lớp qua đêm thì y như rằng có một group zalo/viber của các Phụ huynh bắn tin, bắn hình qua lại cho nhau, cập nhật tình hình các con đến từng phút. Sự lo lắng chưa bao giờ ngừng lại!

  • Sắp xếp thời gian biểu theo lịch của con: thói quen du lịch của các gia đình có bố mẹ 7X là dựa vào lịch học của con, khi trường thông báo nghỉ hè, nghỉ đông, nghỉ giữa kỳ.. là y như rằng các cơ sở du lịch nhận booking tới tấp. Hiếm có Cha Mẹ 7X rủ nhau đi chơi riêng, hâm nóng tình cảm mà để con ở nhà một mình, đúng không quý vị?

  • Thích con cái học hành đàng hoàng: với quá khứ học hành ít cộng với hình ảnh thành công từ những người GenX, Gen Y học hành đàng hoàng, đa phần các Sếp giỏi hay đi học từ nước ngoài về, nên mô thức thành công của thế hệ 7X là không tiếc tiền đầu tư cho con ăn học, đi du học gần như là con đường tất yếu để thành công. Họ có biết đâu rằng không thể "ép cây thông nở ra trái táo", con Bạn không có năng lực mà cứ bắt nó phải ráng vào Yale hay Harvard mần chi, tội nghiệp chúng nó. Cha Mẹ có thể nở mày, nở mặt tí chút, có biết đâu những đêm đông các Con nằm khóc một mình bên xứ người ta?

  • Gián tiếp kỳ vọng lên con cái: tuy không bao giờ Cha Mẹ 7X nói thẳng ra là Cha Mẹ kỳ vọng con thế này, thế kia, nhưng trong các đoạn hội thoại với Con, ta sẽ nghe những câu chuyện quen thuộc: con ông X mới xin vô được Ngân hàng Y, chị C mới mua cho bạn D con xe điện Vinfast e34 oách chưa, con ông A mới được lên VTV kênh thời sự mới kinh chứ! Có bao giờ Cha Mẹ 7X trao đổi cởi mở và thẳng thắng với con về ý nghĩa cuộc đời, mục đích sống, về giáo dục giới tính, về chuyện chọn nghề theo ý con.. chưa?

Chúng ta hay có chung quan điểm đổ lỗi giáo dục các bạn GenZ không thành công là do nhà trường, do thầy cô giáo, ít ai để ý tam giác giáo dục còn 2 trụ cột quan trọng: Gia đình và Bản thân bạn trẻ. Khi Cha Mẹ 7X chưa nghiêm túc đầu tư chuyện dạy con có phương pháp, chưa cam kết và kỷ luật thì “sản phẩm lỗi” có một phần nguyên nhân lớn từ chính Cha Mẹ!

Làm sao bớt hội chứng lo âu ở người trẻ?

Nhiều Bạn trẻ sau một thời gian lo lắng thì bắt đầu nâng cấp độ lên trầm cảm, buồn chán và đáy của nó là những quyết định rất tiêu cực cho bản thân. Chỉ cần tìm hiểu về “thế hệ mất mát” ở Nhật, ở Hàn Quốc hay Trung Quốc, chúng ta có thể nhìn trước được những gì mà thế hệ GenZ đang và sẽ gánh chịu.

Dưới đây là một vài gợi ý để Bạn trải nghiệm thử nha:

  • Thiền: Nhiều Bạn trẻ tìm đến Thiền như là một giải pháp. Các khóa thiền nở rộ so với thời điểm 2007 nha các Bạn. Nhưng dù đi dự mấy khóa luôn mà chưa thay đổi được từ gốc thì những thói quen cũ, những suy nghĩ tiêu cực lại quay lại kiếm Bạn thôi. Mình từng dự nhiều khóa thiền, mình biết, sống ở môi trường trong khóa tu học thì rất chi bình an, an lạc nhưng về lại môi trường bon chen đô thị thì chừng một tuần đâu lại vào đấy. Niềm tin chưa có, tâm chưa tĩnh, trí chưa vững thì ngồi hít thở chỉ là một phương pháp.. dưỡng sinh thôi.

  • Chạy bộ thì sao? Có vẻ khá hơn. Chạy bộ cũng là một cách để tâm trí có thời gian nghỉ ngơi, bình an. Cá nhân mình trải nghiệm chuyện chạy bộ và thấy giải pháp này khá ổn: rẻ tiền, làm được ngay, chỉ cần giữ nhịp hàng ngày. Cái này dễ, vô mấy cộng đồng chạy bộ đăng ký nè, tham gia các giải chạy online cùng đồng nghiệp, người thân sẽ giúp giữ kỷ luật tốt. Năm ngoái trung bình mình đi bộ 5,000 bước/ngày, năm nay thì đã gấp đôi nhờ những giải chạy cùng đồng nghiệp ở U&I Logistics.

  • Viết thư: Bạn viết thư cho Cha Mẹ chưa? Có bao giờ Bạn nghiêm túc viết một bức thư cho Cha Mẹ để trình bày suy nghĩ của mình chưa, hay là hội thoại giữa hai bên chỉ là những câu trả lời ậm ờ, trì hoãn? Cha Mẹ bạn chưa hiểu Bạn thì cũng một phần do Bạn chưa biết cách trình bày cho rõ ràng. Bạn nào coi film “Nhà bà Nữ” của Trấn Thành hồi đầu năm 2023 sẽ thấy câu chuyện của John và Ba mẹ bạn ấy cũng vậy. Giá như có những bức thư trình bày rõ ràng như suy nghĩ của bạn Nhi khi đọc tự sự trong film sẽ cho thấy Bạn ấy trưởng thành và có tư duy của người độc lập hơn là người phụ thuộc!

  • Viết nhật ký: Bạn có viết nhật ký không? Mình biết GenZ là thế hệ thích nhanh, ngay cả viết cũng khoái dùng emoji cho nó kool ngầu chứ ít diễn đạt đầy đủ ý tứ. Viết là một cách trị liệu tinh thần khá tốt. Bản thân mình đã trải nghiệm chuyện này và thấy sức khỏe tinh thần đã vững hơn nhiều khi chăm chỉ viết.

  • Chọn Coach: Bớt tìm kiếm thông tin tham khảo, bởi nó không giúp Bạn được nhiều. Rất nhiều Bạn trẻ ngày nay có một bài tập, một cuộc thi, hay mua một món đồ, thì đi hỏi hết 500 anh em rồi mới dám quyết định. Mình nhận được nhiều câu hỏi khá vô duyên: “Anh chị cho em hỏi HS code của mặt hàng A là gì..?”. Ủa, thì giở danh mục HS code ra mà tra thôi, có gì phải hỏi, hổng lẽ không tìm được danh mục này? Rồi có rất nhiều bạn trẻ ngày nay lạm dụng ChatGPT lắm, cái gì cũng hỏi ChatGPT và không hiểu được bản chất vấn đề, nên hoàn thành nhiệm vụ nhưng vô cùng kém tự tin. Mình có chia sẻ tài liệu 300 trang về cách tính toán chi phí Logistics Việt Nam của công ty tư vấn ALG thực hiện nhưng dường như chẳng ai đọc, khi cần là lại thò mặt ở chế độ ẩn danh (tiếng Anh Anonymous) để hỏi cho đỡ xấu hổ! Hãy chọn cho mình một người Coach đàng hoàng, có trả phí cho người ta cho rõ ràng (Mentor thì thường là free nên cũng ít bạn nghiêm túc) rồi trao đổi với Coach về lộ trình phát triển bản thân Bạn nhé.

Là một người GenX đời đầu, cuộc đời mình được dệt bằng nhiều màu sắc, vui có, buồn có, tốt có, xấu có, thậm chí chuyện tệ nhất như trầm cảm hay tuyệt vọng thì mình cũng đã trải qua hết rồi (đọc tới đây thể nào cũng có người xin chia sẻ kinh nghiệm, haha), nên càng về sau, mình càng được nhận nhiều may mắn.

Nhiều Bạn bè thấy mình khi đi chỗ này, mai đi chỗ kia, mốt ở công ty nọ và ngày kia lại bổ sung chức danh mới, họ chỉ thấy sự chuyển động nhưng không “connect-the-dots” để hiểu con đường mình đang đi, chỉ có chép miệng thở dài thông cảm khi thấy mình thông báo kết thúc công việc ở một công ty nào đó, hay lại auto gửi lời chúc mừng khi mình có một vai trò mới, vị trí mới.

Như câu hát của Đen Vâu, mình vẫn là cái cây ngày đó, vẫn vậy thôi, sống với sự biết ơn và yêu thương cuộc đời, tận hưởng mọi khoảng khắc mà cuộc sống ban tặng cho mình. Bạn đã thử một lần sống hết mình chưa?


Trân trọng và Yêu thương,


148 lượt xem0 bình luận

Bài đăng gần đây

Xem tất cả

Comments

Rated 0 out of 5 stars.
No ratings yet

Add a rating
bottom of page