top of page

LÀM KẾ HOẠCH KINH DOANH 2024: BAO GIỜ CHÚNG TA ĐỔI TƯ DUY TUYẾN TÍNH?


Đến hẹn lại lên, mùa này nhiều anh chị bắt đầu phím mình “Có dự báo kinh tế thế giới 2024 chưa em?”. Sau khi liệt kê các nguồn uy tín như IMF, World Bank, mình tự hỏi “Trong thế giới VUCA ngày nay, làm kế hoạch kinh doanh 2024, sao anh em mình cứ mãi tư duy tuyến tính?”.

Thực tế, giữ vững la bàn định hướng là quan trọng nhất
Tư duy lại cách lập kế hoạch kinh doanh trong 2024

Mình đi thăm một anh Bạn trong ngành logistics. Trong phòng làm việc của anh, một cái dash board viết tay ghi rõ chỉ tiêu từng tháng và kết quả thực hiện tương ứng. Lũy kế đến hết tháng 7 thì Anh ấy chỉ mới hoàn thành 40% kế hoạch. Mình trao đổi:

  • Mình: Ai làm kế hoạch?

  • Bạn: Các phòng ban thống nhất, trình Sếp duyệt và cứ thế triển khai.

  • Mình: Kế hoạch dựa vào đâu?

  • Bạn: Dĩ nhiên là dựa vào kết quả năm trước và đánh giá năm nay, tuy nhiên, chưa có năm nào chỉ tiêu giảm cả, chỉ có tăng và tăng, nên năm nay mới khổ.

  • Mình: Thế sao không điều chỉnh kế hoạch cho nó đỡ áp lực?

  • Bạn: Kế hoạch dính tới bao nhiêu thứ, bao gồm kế hoạch lương thưởng cho anh em, hạ kế hoạch thì lương thưởng anh em bị bất ổn theo. Mà Sếp thì vẫn muốn giữ chỉ tiêu cao cho anh em phấn đấu, cho cổ đông yên tâm chớ Đại hội cổ đông mà nghe giảm chỉ tiêu là nghe chửi ê mặt.

  • Mình: Nhưng trong ngành Logistics, dù Bạn làm rất xuất sắc mà không có hàng hóa cho Bạn làm. Bạn đâu tự quyết định được doanh số của mình?

  • Bạn: Ừ, thì anh em phải nghĩ cách, phải xoay sở chứ không lẽ đứng yên?

  • Mình: Thế Bạn đã xoay sở thế nào?

  • Bạn: Ừ thì, .. đang suy nghĩ đây.

Từ đoạn hội thoại trên, Bạn sẽ thấy 3 vấn đề sau:


1. Quá khứ không phản ánh tương lai


Cách làm dự báo dễ nhất là lấy kết quả thực hiện năm trước rồi nhân với % tăng trưởng mong muốn để đưa ra kế hoạch năm tiếp theo. Phương pháp này từng đúng trong nhiều năm và ta hay gọi là “tư duy tuyến tính”: Kế hoạch năm sau = Kết quả năm trước x Tỷ lệ tăng trưởng mong đợi. Điều kiện thực hiện phương pháp này là môi trường kinh doanh ổn định, đều đặn, hoạt động vận hành trơn tru, chuẩn chỉnh.


Buồn thay, thế giới đang đổi thay không theo cách mà ta muốn: Cô vy, U cà – Ru sà, thương chiến Cờ hoa – Cờ sao, đứt gãy chuỗi cung ứng, dịch chuyển sản xuất, giá nhiên liệu nhảy múa, liên tục nhiều chủ hàng lớn bên Mỹ đệ đơn bảo hộ phá sản.. Tin vui là Bạn không phải là người duy nhất, rất nhiều chuyên gia kinh tế uy tín từng đưa ra dự báo kinh tế hồi cuối năm 2022 cũng đều dự báo sai hết rồi. Do vậy, tham khảo quá khứ nhưng phải dè chừng tương lai phía trước để mà lường cho phù hợp.


2. Làm dự báo mà không phân tích kỹ nhu cầu


Trong ngành logistics, dự báo nhu cầu là điều rất khó vì chúng ta không kết nối trực tiếp với hành vi của người dùng cuối trong khi tính ảnh hưởng lại rất cao. Ví dụ nhé: mùa X-mas 2022, món hàng A mới xuất hiện, trở thành xu hướng, bà con đặt hàng trên Amazon và các kênh phân phối tới tấp mà không có hàng, đành xếp hàng chờ. Thế là Amazon, các nhà bán lẻ lập tức kích hoạt hệ thống cung ứng và cộng thêm % dự phòng tồn kho phòng khi nhu cầu tăng tiếp để đáp ứng. Khi đó, cả chuỗi cung ứng phía sau gồm vài trăm nhà máy vào guồng và mỗi bên âm thầm tăng lượng tồn kho dự phòng lên để phòng ngừa chuyện thiếu hàng đã xảy ra nói trên. Đùng một cái, qua 2023, người tiêu dùng Mỹ bị mất việc (xem thêm: làn sóng cắt giảm nhân sự ở Mỹ) và lạm phát tăng cao nhất trong lịch sử, hầu bao mua sắm thoải mái trước đây lập tức siết chặt lại, tồn kho món hàng A nói trên trở thành “của nợ”.


Ví dụ này là “hiệu ứng roi da” (bullwhip effect) – một khái niệm kinh điển trong quản trị chuỗi cung ứng. Chính cái chữ “lập tức” nói trên của người dùng cuối mà cả một chuỗi cung ứng món hàng A sẽ bị tắc đột ngột khi chưa kịp báo tin cho nhau, hàng vẫn cứ ùn ùn sản xuất.

Quay lại câu hỏi trên: ngành Logistics chủ yếu nhìn thấy khách hàng trước mắt mình nhưng không phân tích được đến người dùng cuối – chính là nơi có nhu cầu thật. Nghĩa là: (a) Cảng chỉ biết các hãng Tàu, (b) hãng Tàu phải dựa vào các nhà Forwarder, (c) Forwarder lại phải thăm dò khách hàng bán Buôn/bán Sỷ (d) Nhà bán Sỷ lại dựa vào các nhà bán lẻ. (e) ông bán lẻ thì trông cậy người mua cuối cùng (gọi tắt là f). Thế nên, khi mình làm dự báo, mình luôn nghĩ đến ông f để dự báo ngược lại thay vì chỉ hỏi phía khách hàng trực tiếp của mình. Thông tin đối chiếu chéo giúp chúng ta có thể tin cậy hơn trong dự báo.


Dĩ nhiên, cách này rất tốn kém thời gian và tiền bạc trong khi thường thì chúng ta chỉ có 2-3 tuần để lập kế hoạch chỉ tiêu cho năm sau, đã vậy, rất ít công ty chịu bỏ tiền ra mua dữ liệu nghiêm túc, toàn là mấy bạn làm kế hoạch đi xin dữ liệu không hà. Tại sao một kế hoạch nghìn tỷ như vậy mà không chi ra vài chục triệu mua báo cáo ta ơi?


Xin bổ sung: trang nganhhang.vn là nguồn tin chính thống phục vụ cho ngành Logistics – Xuất nhập khẩu Việt Nam mà giá thì rất chi là mềm nếu so với mấy ông nội bên Ấn Độ hay đi chào bán báo cáo thị trường thế giới 3-5 năm tới. Chịu khó bỏ tiền mua báo cáo cho nó chính thống và yên tâm nhé Cả nhà ơi!


3. Làm kế hoạch mà chưa có phương án dự phòng


Dự báo thường được lập trong khoảng tháng 2-3 tháng trước khi kết thúc năm tài chính để chuẩn bị cho năm tiếp theo. (ghi chú: thời điểm bắt đầu năm tài chính là khác nhau giữa các nước: ví dụ ở Việt Nam là 1/1, châu Âu là 1/4, Mỹ là 1/7). Tuy nhiên, sẽ rất ít đơn vị có chuẩn bị phương án dự phòng, nghĩa là:

  • Nếu kế hoạch không đạt như kỳ vọng, chúng ta sẽ làm gì để đạt được mục tiêu đề ra?

  • Ai sẽ làm và làm như thế nào?

  • Thời gian và ngân sách cho kế hoạch dự phòng này là bao lâu/bao nhiêu?

Vì sao? Vì, chao ôi, sau 2-3 tuần vần nhau thì con số chỉ tiêu năm sau là một thành quả trí tuệ tập thể của đọc – phân tích - tranh luận – thống nhất. Phần lớn các công ty, ở bộ phận làm kế hoạch, sẽ dẫn nhau đi ăn mừng vì đã chốt được con số và cứ như thể chỉ tiêu năm sau đã nằm chắc trong lòng bàn tay ta, tự tin công bố ào ào và tha hồ chia sẻ trong Đại hội cổ đông. Và nếu trước đó các năm đều đạt chỉ tiêu đề ra thì chẳng ai mấy quan tâm đến chuyện kế hoạch dự phòng. Hồi đó mình từng dành thời gian học chứng chỉ FRM (một dạng chứng chỉ tương đương CFA trong ngành phân tích đầu tư hay ACCA trong lĩnh vực kiểm toán) để thấy rõ rất ít công ty có sự quan tâm đến Quản trị Rủi ro.


Hậu quả là gì? À, nếu mọi chuyện diễn biến tốt đẹp như phương án A thì chẳng ai đoái hoài phương án B. Nhưng cũng như Bảo hiểm, chỉ khi kịch bản A không xảy ra thì ông B mới có giá trị. Và khi không có B? Thì phải quơ cào, vẫy vùng, tìm cách thôi, y như câu cuối mà Bạn mình chia sẻ: “Ừ thì.. đang suy nghĩ!”. Vì sao? Vì khác với cá nhân, một doanh nghiệp y như một con tàu, khi đang di chuyển với tốc độ nhanh, muốn bẻ lái thì phải xoay bánh lái rất từ từ, nếu không là tèo ngay.


Tóm lại, trong thế giới VUCA ngày nay, chúng ta vẫn phải làm kế hoạch nhưng điều cần nhất là giữ vững la bàn định hướng để lỡ gặp mưa gió bão bùng thì con tàu vẫn không nao núng vì đã có sự chuẩn bị từ trước.


Trân trọng và Yêu thương,


321 lượt xem0 bình luận

Bài đăng gần đây

Xem tất cả

Comments

Rated 0 out of 5 stars.
No ratings yet

Add a rating
bottom of page